(TNTS) Cuộc sống của những người dân ở chốn núi rừng vẫn còn những tập tục lạc hậu đã ăn sâu trong tiềm thức. Và, một trong những điều "bí ẩn" đó là nạn tự tử diễn ra khá phổ biến tại một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Bình Định. Đâu là nguyên nhân khiến những con người chân chất này tìm đến thế giới khác? Đang chăm chú đào mấy gốc mì (sắn), người vợ không ngờ chồng mình lại đột nhiên dùng rựa cứa mạnh vào cổ để tự tử. Đêm trước, hai vợ chồng họ có chuyện xích mích với nhau, anh chồng dọa: "Tao nói mày không nghe thì tao chết cho rồi". Máu từ cổ người chồng vọt ra, người vợ kinh hoàng la lên. Những người làm rẫy xung quanh vội đưa nạn nhân đi cấp cứu...
Trên đây chỉ là một trong số hàng chục vụ tự tử xảy ra thời gian qua trong cộng đồng người H'rê ở huyện An Lão (Bình Định). Tỉnh này hiện có một cộng đồng người H'rê khoảng 7.000 người, tập trung chủ yếu ở huyện An Lão, sống bằng nghề làm rẫy và chăn nuôi. Những năm gần đây, nạn tự tử trong cộng đồng này đột nhiên gia tăng. Nhiều vụ nguyên nhân các nạn nhân tìm đến cái chết hết sức đơn giản, lắm khi làm cho người tìm hiểu vụ việc phải bất ngờ.
Bài toán nan giải
Sau hội thao quân sự địa phương, Đinh Văn Hưng, 26 tuổi, dân quân xã An Nghĩa (An Lão) lầm lũi vào rừng để… thắt cổ chết. Đơn giản vì trước đó anh không hoàn thành bài thi bắn súng trúng mục tiêu nên bị bạn bè chọc quê… Còn Đinh Văn Dốp, 22 tuổi, ở xã An Dũng, lại tìm đến cái chết bằng một chai thuốc trừ sâu vì giận vợ đã không làm thịt gà trong một đêm tiếp bạn nhậu. Tương tự, Đinh Văn Cư, 22 tuổi, là công an viên xã An Hưng, cũng uống cạn một chai thuốc sâu vì không trấn áp được một đối tượng càn quấy ở địa phương. Mới nhất là vụ anh Trần Văn Say (19 tuổi, ở làng Hà Lũy, xã Canh Thuận, huyện miền núi Vân Canh, Bình Định) sau khi cãi nhau với vợ đã bỏ đi đâu không rõ. Rạng sáng ngày 20.10.2010, bà con trong làng đi làm sớm đã phát hiện anh Say treo cổ chết bên đường...
Công an huyện Vĩnh Thạnh thường xuyên nắm bắt tình hình ở các vùng cao trong huyện
Nhiều trường hợp "bỗng dưng muốn chết" xuất phát từ những lý do hết sức "dễ hiểu" như thế. Có em học sinh đòi gia đình mua xe máy, cha mẹ không mua vì không có tiền, thế là buồn, vào rừng thắt cổ chết. Một chàng trai bị cô gái từ chối tình yêu vì "mày uống nhiều rượu, cái bụng tao không yêu mày nữa!", vậy là chàng liền uống thuốc tự tử....
Tại huyện Vĩnh Thạnh (Bình Định), nơi chủ yếu là người Bana sinh sống, có ông N. ở làng L7, xã Vĩnh Hảo, là thông gia với ông K. ở làng bên. Một lần, ông K. sang thăm nhà ông N., được ông này đãi bia. Đến khi ông N. sang nhà ông K. thăm lại, vì hoàn cảnh khó khăn, ông K. chỉ tiếp khách bằng rượu. Sau đó ít ngày, người làng có lời ra tiếng vào, chê bai ông K. hà tiện. Vài hôm sau, ông K. thắt cổ tự tử. Dự đám tang ông K. về, nghĩ vì mình mà ông K. chết, thế là ông N. cũng thắt cổ chết theo...
Đau lòng hơn cả là cái chết của sơn nữ Đ.T.H ở làng 4, xã Vĩnh Thuận, huyện Vĩnh Thạnh. Lấy chồng sớm, mới 18 tuổi H. đã có hai con. Sự nghèo khó khiến cho hạnh phúc của vợ chồng cô luôn bấp bênh. Rồi mâu thuẫn giữa đôi vợ chồng trẻ xảy ra, trong lúc cạn nghĩ, H. đã quyên sinh để lại hai đứa con thơ nheo nhóc...
Hàng loạt những cái chết "lãng xẹt" diễn ra trên khắp các vùng dân cư ở chốn núi rừng heo hút đã khắc họa nên bức tranh hết sức đáng báo động về sự bế tắc trong đời sống tinh thần, cùng quẫn trong hành vi của một bộ phận người thiểu số. Cái chết của các nạn nhân không chỉ để lại nỗi đau cho những người thân trong gia đình mà còn đặt ra một bài toán khá nan giải đối với các cơ quan chức năng địa phương.
Vùng cao Bình Định
Đi tìm ẩn số
Hầu hết những trường hợp tự tử đều ở trong độ tuổi lao động, có hoàn cảnh gia đình khó khăn; hình thức tự tử phổ biến nhất là uống thuốc diệt cỏ và thắt cổ. "Họ muốn chết, mình không kịp trở tay; sẵn có thuốc diệt cỏ trong nhà, uống vào là xong", Đinh Hnhao, cán bộ xã Vĩnh Thuận (huyện Vĩnh Thạnh), buồn rầu nói.
Một lãnh đạo Công an huyện An Lão cho biết: Thật khó lý giải khi số lượng các vụ tự tử tăng đột biến nhưng nguyên nhân trực tiếp của từng vụ lại hết sức đơn giản. Đa phần là do mâu thuẫn, xung khắc rất bình thường, trong quan hệ gia đình, láng giềng, bè bạn, đồng nghiệp… Số vụ tự tử vì lý do tình ái, vì các căn bệnh về thần kinh chiếm tỷ lệ không đáng kể và không có vụ nào có dấu hiệu của tội phạm xúi giục, giúp người khác tự tử hoặc dấu hiệu tội phạm bức tử.
Có nhiều vụ biểu hiện sự lạm dụng chất kích thích để tăng thêm "quyết tâm" trong việc thực hiện hành vi tự tử. Kết quả khám nghiệm hiện trường, khám tử thi các vụ tự tử cho thấy: 70% số đối tượng tự tử trước khi hành động đều uống nhiều rượu. Ông Đinh Yang Kinh, Trưởng ban Dân vận Huyện ủy Vĩnh Thạnh, khẳng định: "Rượu là một trong những tác nhân ảnh hưởng trực tiếp đến việc tự tử. Không chỉ bó hẹp trong không gian lễ hội hay sinh hoạt văn hóa truyền thống, uống rượu giờ đây đã bị lạm dụng, thậm chí trở thành nhu cầu thường xuyên của một số người. Hơn nữa, người miền núi tính tự ái rất cao, một khi họ cảm thấy xấu hổ vì một điều gì đấy, lại nghĩ đến chuyện… tự tử". Tập quán và kỹ năng sản xuất lạc hậu, năng suất lao động thấp, nghèo khó cũng được xác định là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến vấn nạn tự tử…
Ngoài ra, theo nhận định của Công an huyện An Lão, một số vụ tự tử có dấu hiệu "lây lan" theo quan hệ huyết thống, theo đơn vị làng, cụm dân cư.
Nạn tự tử ở các vùng miền núi không còn là chuyện riêng của mỗi cá nhân mà đã trở thành vấn đề xã hội. Hậu quả nó cướp đi sinh mạng của nhiều người, ảnh hưởng xấu tới đời sống của các bản làng người dân tộc thiểu số nói riêng và trật tự an toàn xã hội của địa phương nói chung. Rõ ràng, đây là một hiện tượng không bình thường. Dù các ngành chức năng ở Bình Định đã rất nỗ lực trong việc đề ra nhiều biện pháp ngăn chặn nhưng theo chúng tôi, ngoài những biện pháp như đã áp dụng (tuyên truyền, vận động, nâng cao hơn nữa đời sống vật chất và tinh thần cho vùng cao…), các cơ quan chức năng ở Bình Định cần đầu tư nghiên cứu một cách toàn diện (có sự tham gia của các nhà nghiên cứu xã hội học) để tìm đúng nguyên nhân đã gây ra tình trạng tự tử trong cộng đồng người dân tộc thiểu số. Như vậy mới có thể giải quyết được tận gốc vấn đề nhức nhối này.
Già làng Đinh Văn Nháo - một già làng rất có uy tín trong cộng đồng H'rê ở An Lão, cha của anh Hùng - đang đau khổ bên mộ con trai - Ảnh: C.T
Theo thống kê, từ đầu năm 2009 đến nay, tại 2 huyện miền núi An Lão và Vĩnh Thạnh (tỉnh Bình Định) đã xảy ra 41 vụ tự tử. Trong đó, có 25 vụ dẫn tới tử vong và 16 vụ nhờ phát hiện kịp thời nên nạn nhân được cứu sống. Đối tượng tự tử chủ yếu là người các dân tộc Bana và H’rê. Trước thực trạng đó, mới đây Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định đã ban hành công văn về việc ngăn chặn tình trạng tự tử, tự sát vùng đồng bào dân tộc thiểu số, yêu cầu thủ trưởng các sở, ngành, chủ tịch UBND các huyện có liên quan tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức trong cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng bào dân tộc, miền núi hãy biết quý trọng tính mạng, cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh.
Đinh Xuân Thu - Nhơn Phong
Cái này làm mình nhớ đến truyện Rừng Na Uy